۳- پیوستگی زندگی دنیا و آخرت:

انسان در آن دنیا آنچنان است که اینجا خودش را بسازد؛ اینجا اگر خودش را کامل بسازد آنجا کامل است، ار ناقص بسازد ناقص است، اگر خودش را کور قرار بدهدآنجا کور است و اگر آنجا خودش را کر قرار بدهد آنجا کر است و اگر خودش را از صورت انسانیت خارج کرده باشد و به صورت حیوانی ازانواع حیوانات دیگردر آورده باشد، در آنجا به صورت همان حیوان محشور می شود. این مسأله سوم، یعنی رابطه و پیوستگی بسیارشدید میان زندگی دنیا و آخرت، که فرمود((اَلدُّنیا مَزرِعهُ الا خِرَه«1»)). تنها این جمله نیست، هزارهاجمله [هست]، اصلاً هر چه دربارۀ معاد آمده درباره همین زمینۀ((اَلدُّنیا مَزرِعهُ الاخِرَه)) آمده است. اساساً نظام آنجا با نظام اینجا فرق می کند.اینجا نظام ما نظام اجتماعی است؛ به این معنا که افراد واقعاً در سعادت و شقاوت یکدیگر شریک مؤثرند، یعنی عمل خوب من می تواند شما را خوشبختکند و عمل بد من تأثیر دارد در بدبختی شما و افراد یک اجتماع سرنوشت مشترک دارند. ولی در آنجا اصلاً سرنوشت مشترک نیست، اهل سعادت با هم اند و اهل شقاوت هم با هم، ولی آن با هم بودن غیر از اشتراک داشتن در سعادت است، اساساً اشتراکی در کار نیست، هر کسی در وضع خودش هست بدون آنکه تأثیری در وضع دیگری داشته باشد.

اینها اموری هست قطعی و مسلّم و پیغمبران آمده اند برای اینکه مردم را به این مطلب دعوت کنند، مخصوصاً این قسمت اخیر چون جنبۀ تربیتی زیادتری دارد و بیشتر به مسألۀ دعوت مربوط است. ما می بینیم که در درجۀ اول قرآن وبعد سایر آثار دینی ما اصرار فراوانی روی این مطلب دارند که آن دنیا دار الجزاء است، خانۀ پاداش و خانۀکیفر است، پس شما مراقب عمل خودتان در اینجا باشید.حتی قرآن تعبیری دارد که عده ای این تعبیر راحمل بر هیچ گونه مَجاز گویی نمی کنند و عین حقیقت می دانند. تعبیر این است که قرآن می گوید آنچه که شما در این دنیا عمل می کنید، عمل شما پیش فرستادۀ شما به دنیای دیگراست . عده ای میگویند این تعبیرِ بلاغتی است، تعبیر مجازی است؛ عمل ما که آنجا فرستاده نمی شود؛ عمل من یعنی کار، این کار یک حرکت است واین حرکت هم همینجا فانی و تمام می شود. ولی عده ای معتقدند که هر چه در این دنیا پیدا بشود، صورتی در دنیای دیگر پیدا می کند که همین خودش یک حقیقتی در دنیای دیگر پیدا می کند و این تعبیر قرآن راست است که هر چه ما در اینجا عمل یم کنیم چیزی در آن دنیا ایجاد کرده ایم، پس چیزی را از این دنیا به آن دنیا فرستا ده ایم.

2: حدیث نبوی، کنوز الحقایق، مناوی، باب دال.